I.M. Bobby Fischer (1943-2008)
En zo verliet Bobby ons ineens, vrijdag. 64, uiteraard. Hij en Gary Kasparov zijn mijn schaakhelden. Mijn opa vertelde me over hen toen hij me introduceerde in wat de mooiste, meest edele sport is: Een kunstvorm vermomd als 'sport', metafysica die een toevlucht zoekt op het bord.
Bobby Fischer: genie, rebel, anti-semiet, schizofreen... hij is al zoveel genoemd. En in alle bewoordingen, in alle herdenkingen zal wel een kern van waarheid zitten. Maar dat is wat de waarheid zo onbetrouwbaar maakt.
Bobby stierf in Reykjavik, IJsland. Het land waar hij in 1972 - na een legendarische strijd met Spassky - afgetekend wereldkampioen werd. De eerste partij werd hij afgeleid door die vervloekte camera's, waardoor hij verloor. De tweede kwam hij - ondanks dat de organisatie alle stoplichten in de stad op groen had gezet, voor het geval hij nog zou komen - simpelweg niet opdagen. Om in de volgende partijen Spassky te verscheuren en tot Koning gekroond te worden. Om er daarna gewoon mee te stoppen.
IJsland ligt exact temidden van de twee grootste wereldmachten. Dat geografische breekpunt nam hem jaren later onder haar hoede toen hij, opgejaagd en tot misdadiger gebombardeerd door Amerika, op de vlucht was. Een symbolischer plek voor Fischer om te sterven is er niet: hij had geen keuze meer. De zwart/wit tegenstelling gold niet alleen op het schaakbord, maar ook in de politiek, in de Koude Oorlog, in de waan. In Fischer zelf.
Hij kon nergens heen, er was geen plek meer om naar te vluchten. Ook mentaal niet. Amerika was de kapitalistische duivel, de Sovjet-Unie was de communistische duivel. Amerika's zelfgenoegzaamheid en misplaatst gevoel van hegemonie zaaide enkel dood en verderf in de wereld. Daarom was 9/11 een zegen, zoals hij tierend verklaarde in obscure Hongaarse en Cubaanse radioprogramma's. De klootzakken kregen eindelijk hun lesje!
Politiek gezien zou de aversie jegens Amerika hem in de armen van de Sovjet-Unie kunnen drijven. Maar het communistische Sovjet-regime kookte, zet voor zet, alle schaakpartijen voor, daarvan was hij overtuigd. Karpov, Kasparov, Spassky: het waren slaven, pionnen van de communistische dictatuur. Fraudeurs, leugenaars. En dan nog de joden... Ze berooiden hem vroeger in Brooklyn al van zijn zakcentje, en later ontnamen ze hem nog veel meer dan poen alleen...
Robert James (Bobby) Fischer verfoeide alle uitersten, en had de kracht niet zich aan te sluiten bij een minderheid. Onbeduidendheid was niet Fischer's ding, zogezegd. "Schaken is oorlog op een bord. Het doel is de geest van je tegenstander te breken." Voeg aan geest gerust ego en botten toe. De tegenstander moest vermorzeld en opgepeuzeld worden. En het lukte hem wonderwel elke keer weer. Fischer danste over het bord, was briljant in het gebruiken van zijn analytische kennis. Hij deed zetten waar de schaak-goegemeente uit verbazing en gêne om lachte. Totdat later bleek dat het briljante zetten waren, out of this world.
Zelfs God zou, gezeten tegenover Bobby Fischer, niet zeker zijn van een overwinning, zo vertrouwde hij journalist Hans Ree ooit toe: "Met zwart zou ik geen schijn van kans tegen Hem maken, maar met wit speel ik gewoon Spaans. Dat is zo'n uitgebalanceerde opening. Dan maakt Hij me niets. Maar misschien speelt Hij wel Siciliaans. Dan speel ik toch de variant met loper c4. Daarmee moet ik remise kunnen maken."
Als de twee grootste mogendheden recht tegenover elkaar staan, en je jegens beide evenveel wrok koestert, waar moet je dan heen? Fischer - begrijpelijk - wist het niet, en zwierf. Opgejaagd door regeringen, secret services, de joden en zijn eigen paranoia, belandde hij via de Balkan, Zwitserland, de Filipijnen en Japan op IJsland.
Hoed af voor IJsland, dat hem probeerde een veilige haven te bieden. Tevergeefs. Want Fischer was toen al zo opgeslokt door zijn eigen paranoia, zo bezig de in zijn ogen op zijn dood gerichte complotten te ontduiken, zijn demonen van het lijf te houden, dat zelfs IJsland geen rust meer kon bieden.
De mythe voltooid, betaald met het leven.
Het mooiste eerbetoon aan Bobby Fischer is gemaakt terwijl hij nog in leven was. Eigenlijk zegt het al het bovenstaande, maar dan in veel minder woorden en beter rakend aan de kern: iLiKETRAiNS's "A Rook House for Bobby"
Comments
Gerard, mooi geschreven!
Dank je Ramses! Heb je zelf iets met schaken, of Fischer in het bijzonder?
Your comment
