Orange & Yellow

Orange & Yellow, Mark Rothko

"In the sensual language, all minds converse together, they need no other language, for this is the language of nature."

(Jakob Boehme in A Lover's Discourse, Roland Barthes)

"Silence is so accurate." Mark Rothko had in 1947 zo genoeg van het constant uit moeten leggen van de betekenis van zijn werken, van zijn waarheid. De aanschouwer van een kunstwerk staat niet los van het werk maar is de laatste schakel in het creatieve proces, zo zei Rothko. Hij vreesde dat aan een schilderij gekoppelde taal de fantasie van de aanschouwer zou verlammen of beïnvloeden. Zijn uitleg zou slechts een obstakel zijn om tot de kern te komen, zowel voor de aanschouwer als voor hem zelf: "The progression of a painter's work, as it travels in time from point to point, will be toward clarity: toward the elimination of all obstacles between the painter and the idea, between the idea and the observer." Nadien zou hij zijn schilderijen enkel vernoemen naar de kleuren op het doek of een getal meegeven. Stilte kwam nu eenmaal het dichtste bij wat hij wilde zeggen.

Wat betekent het om op momenten van intens geluk en uitzonderlijke liefde de taal door je vingers te zien glippen? Eerst angst: Is het een vernedering omdat ik het gevoel heb machteloos te staan als schrijver? Of ben ik als mens juist voor even verheven boven alle uitingsvormen, ervan bevrijd zelfs, en één met de veelzeggende stilte? Beschrijft die stilte niet veel meer dan alle woorden mogelijk?

Roland Barthes heeft er ook veel zinnigs over te zeggen, in De Bijbel voor verliefden als ik, A Lover's Discourse: "My expressive needs oscillate between the mild little haiku summarizing a huge situation, and a great flood of banalities. I am both too big and too weak for writing: I am alongside it (...) What obstructs amorous writing is the illusion of expressivity: as a writer, or assuming myself to be one, I continue to fool myself as to the effects of language (...) Someone would have to teach me that one cannot write without burying 'sincerity' (always the Orpheus myth: not to turn back)". ('Inexpressible Love')

Ik heb - toegegeven, soms met grote moeite - een tijd gehoor kunnen geven aan de zalvende uitleg van Barthes en de reis naar de ultieme waarheid in stilte van Rothko, maar wend het nu aan in mijn zwakheid lief.

Als ik op de bank zit en voor me kijk zie ik in het groot Orange & Yellow (1956) van Mark Rothko aan de muur hangen. Het is een bijzonder werk in zijn omvangrijke oeuvre, een keerpunt ook; Orange & Yellow was het meest frivole, speelse schilderij dat hij ooit creëerde. De kwast gedrenkt in een van liefde overlopend palet. Het liefst loop ik er langzaam op af, om op een halve meter afstand halt te houden en te kijken. En te blijven kijken, in het klein gehoor gevend aan Rothko's ideaal het schilderij niet als geheel te zien, maar in een deel er van te verdwijnen, het schilderij van binnenuit te ervaren. Eenmaal binnen zie je hoe geen centimeter van het doek hetzelfde is, hoe de kleuren gaan leven en bewegen en zo ontzettend veel warmte afgeven.

Radioactieve kleuren van liefde die me vervullen en stil maken: dit schilderij zegt wat ik niet zeggen kan, en ik mag er zo maar middenin verkeren. "Silence is so accurate."

Comments

Your comment